De NAVO‑doctrine voor StratCom, Info Ops en PsyOps: strijd om de Hearts & Minds
Sinds 2014 beschikt de NAVO over een uitgebreid netwerk voor strategische communicatie en psychologische oorlogsvoering. Met de oprichting van het Centre of Excellence for Strategic Communications (StratCom COE) in Riga werd een nieuwe fase ingeluid waarin militaire en civiele communicatie worden geïntegreerd om gedrag en percepties van bevolkingen te beïnvloeden. Deze moderne vorm van propaganda richt zich niet alleen op vijandige actoren, maar ook op de eigen burgerbevolking.
StratCom als paraplu voor informatie‑oorlogsvoering
StratCom is de paraplu waaronder de Informatie Operaties en Psychologische Operaties worden uitgevoerd. Binnen StratCom worden de narratieven gesmeed die met Info Ops en PsyOps worden geïmplementeerd en beschermd. Een consistent narratief is cruciaal. Dit narratief ondersteunt de militaire en politieke doelen van de NAVO en wordt gebruikt om coherentie te brengen in alle communicatie-activiteiten. ondersteunt. Dit narratief wordt vervolgens via diverse kanalen verspreid: publieke diplomatie, media, NGO’s, sociale netwerken en militaire communicatie. De Britse interpretatie van de NAVO‑doctrine benadrukt dat StratCom de grens tussen civiele en militaire communicatie overschrijdt en een geïntegreerde aanpak vereist.
Info Ops ofwel “Informatie Operatie” richt zich op “audiences”, gedefinieerd als individuen, groepen of entiteiten wier gedrag het einddoel kan beïnvloeden. Het omvat een “gedragscentrische benadering” om attitudes en gedragingen te beïnvloeden. De Britse interpretatie van de Allied Joint Doctrine for Information Operations (AJP-10.1) is te downloaden van de overheidswebsite.
PsyOps zijn geplande activiteiten met communicatiemethoden en andere middelen, gericht op goedgekeurde doelgroepen om percepties, attitudes en gedragingen te beïnvloeden, ter ondersteuning van politieke en militaire doelstellingen.
PsyOps maken deel uit van een bredere informatie-strategie en worden gecoördineerd via Info Ops. Ze ondersteunen de campagneplannen van commandanten en sluiten aan bij StratCom. Hiërarchisch gezien valt Info Ops onder StratCom, en PsyOps onder Info Ops.
.
StratCom COE fungeert als een coördinatie- en trainingscentrum voor de NAVO-lidstaten. Het heeft een jaarlijks budget van circa vijf miljoen Euro en het richt zich verrassend genoeg niet alleen op militaire doelen. Ook Desinformatie, migratie en klimaat zijn onderwerpen waarop het centre of excellence zich richt.
Het bestuur van StratCom COE bestaat uit een stuurgroep die wordt voorgezeten door de Letse Dace Kundrāte.
.
De netwerkorganisatie (internationaal)
PsyOps worden uitgevoerd door gespecialiseerde eenheden, vaak georganiseerd onder een Combined Joint Psychological Operations Task Force (CJPOTF) tijdens crises. Het vereist nauwe coördinatie met Info Ops en andere functies, zoals militaire publieke zaken en Civil-Military Cooperation (CIMIC). Internationale organisaties zoals de VN en niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) dragen bij aan stabilisatie en ontwikkeling. Civiel-militaire samenwerking en interactie zijn essentieel om hun inspanningen te coördineren.
Combined Joint Psychological Operations Task Force
Het organigram toont ook dat het Product Development Centre de beschikking moet hebben over alle mediaplatforms zoals radio, tv, krant en internet.
Nederland
In Nederland beschikt men over het Joint Intelligence, Surveillance, Target Acquisition & Reconnaissance Commando (JISTARC) en het Communicatie & Engagement Commando C & E Commando waar ongeveer 500 mensen werkzaam zijn.
Binnen dit C & E-Commando bevindt zich het Psyops-peloton (Psychological Operations platoon), dat zich richt op psychologische operaties. Volgens de defensie-website opereert dit peloton uitsluitend in missiegebieden en probeert het gedrag en de houding van de lokale bevolking te beïnvloeden ten gunste van de missie. De vraag die dit oproept, is wat men onder missiegebieden verstaat en of het Nederlandse grondgebied daar ook toe behoort in crisissituaties. Nieuwe eenheid voor communicatie en engagement opgericht | Defensie.nl
Landmacht bereidt zich voor op psychologische operaties
Meer dan 200 militairen uit 14 landen houden zich momenteel bezig met psychologische operaties (psyops). Tot morgen nemen ze in Duitsland deel aan de internationale oefening Active Volcano. Nederland is vertegenwoordigd door 1 CMI Commando uit Apeldoorn, dat na de oosterburen de meeste militairen levert. Active Volcano is een van de grootste oefeningen in zijn soort in Europa.
Bij psychologische operaties in het militaire domein draait alles om misleiding. Die kan de gevechtskracht van de vijand verstoren en de eigen situatie verbeteren. In het door de Bundeswehr georganiseerde Active Volcano worden verschillende aspecten beoefend. Denk aan gesprekstechnieken, ‘luidspreker’-operaties, reageren op berichten in social media en op nepnieuws. Ook nieuwe methoden als kunstmatige intelligentie en big data-analyses komen aan de orde. Het scenario van Active Volcano is gebaseerd op geopolitieke ontwikkelingen. Om de training zo realistisch mogelijk te maken, doen professionele acteurs mee. defensie nieuws
NATO JFC Brunssum | Three Commands, One Mission: NATO Launches STEADFAST DUEL 25
Nepnieuws tegengaan
Leider van de oefening luitenant-kolonel Jan Schwabe: “In elk modern conflict moeten we ervan uitgaan dat onze tegenstander ook informatieactiviteiten gebruikt. Daarom behandelt Active Volcano niet alleen offensieve maatregelen. Maar ook methoden om vijandelijke desinformatie en nepnieuws tegen te gaan.” defensie nieuws
Civiel-Militaire samenwerking: CIMIC
De militair-civiele samenwerking voor de NAVO wordt gecoördineerd vanuit het in Den Haag gevestigde CIMIC met de Duitse kolonel Andreas Eckel als commandant en de Nederlandse kolonel Henk Paape als ondercommandant. De taakstelling van het CIMIC is naar alle waarschijnlijkheid breder dan alleen StratCom, PsyOps en InfoOps. De financiering komt niet vanuit de NAVO, maar de deelnemende landen bekostigen zelf het centrum. Op de website staat: “Although the CCOE is accredited as a NATO Centre of Excellence, its capacity and experience are also available to other international organisations like the European Union, Non-Governmental Organizations and scientific institutions”.
In de NAVO-doctrine over CIMIC (pdf) staat: “CIMIC staff should participate in the communication planning cycle including the StratCom working group and the information activities coordination board, alongside more routine public affairs and StratCom coordination meetings”.
De rol van CIMIC binnen PsyOps is dus tweeledig. Enerzijds biedt het CIMIC informatie over de bevolking die waardevol is voor de PsyOps, en anderzijds kan CIMIC profiteren van de effecten van PsyOps doordat de bevolking positiever tegenover de NAVO staat. De functie van CIMIC voor Info Ops lijkt essentieel door de civiele relaties die het onderhoudt en de inlichtingen die het hierover verschaft.
Voor PsyOps en Info Ops is Invloed via NGO’s en (lokale) media onontbeerlijk om de burgerbevolking te bereiken. Zonder concreet te worden, onderkent de CIMIC-doctrine dit fenomeen. Toegang tot de media en invloedrijke personen wordt benoemd in paragraaf A-22.
.
Over de interactie met overheidsinstellingen wordt het onlangs door de Trump-administratie opgeheven fonds USAID genoemd. Jaarlijks stroomden miljarden dollars Amerikaans belastinggeld via USAID naar schimmige NGO’s die in sommige gevallen slechts enkele weken voordien waren opgericht.
Het is op zijn minst opmerkelijk dat in de CIMIC-doctrine precies deze slushfunds worden benoemd, waarmee publieke gelden worden onttrokken aan de controlefunctie van een democratisch parlement. Nederland beschikt over een vergelijkbare capaciteit met de Postcodeloterij. Een door vergunningen gesterkte monopolist waar veel geld in om gaat. De Postcodeloterij financiert weer doelen die in lijn zijn met StratCom, Info Ops zoals Bellingcat en PsyOps zoals Stichting Mayday Rescue van The White Helmets in Syrië.
In essentie gaat het CIMIC over capaciteitsopbouw ofwel capacity building. Het CIMIC vormt de liaison tussen het militaire apparaat en de civiele capaciteiten.
Bestrijding van “desinformatie” vormt een essentiële schakel binnen StratCom. Hiervoor worden middelen als Info Ops, factchecking en debunking ingezet, maar zoals tijdens de Covid-19 crisis is gebleken, ook onorthodoxe middelen als framing, karaktermoord en intimidatie van mensen die “desinformatie” verspreiden.
Samenwerking met Inlichtingendiensten
De doctrines voor Info Ops en PsyOps vermelden geen specifieke nationale inlichtingendiensten, maar benadrukken de noodzaak van inlichtingen voor doelgroepanalyse en operationele planning. Externe bronnen, zoals NATO Military Policy on Psychological Operations, bevestigen dat inlichtingendiensten een cruciale rol spelen. Naar het werk uit het inlichtingenveld wordt verwezen als “J2”.
Inlichtingendiensten zoals de MIVD, AIVD en NCTV werken samen met NAVO via structuren zoals de Joint Intelligence and Security Division (JISD), waarbij ze inlichtingen delen voor NAVO-operaties. Dit staat beschreven in NATO and Intelligence Cooperation.
Taken als Target Audience Analysis (TAA), Information Environment Assessment (IEA) en het opstellen van dreigingsanalyses zijn typisch bedoeld voor de lokale inlichtingendiensten. Uit het volgende hoofdstuk blijkt de betrokkenheid van de MIVD en NCTV bij het LIMC.
PsyOps- en Info Ops-capaciteit in de Coronacrisis
Er zijn veel bronnen die de betrokkenheid van de NAVO beschrijven in de Coronacrisis, zoals “Cognitive Warfare: NATO, COVID-19 and the Impact of Emerging and Disruptive Technologies” en “COVID-19 Disinformation: A Multi-National, Whole of Society Perspective” en de vele referenties waarvan gebruik is gemaakt voor deze boeken. De NAVO-inzet voor de bestrijding van een nieuw virus begaf zich vrijwel uitsluitend op het gebied van cognitieve oorlogsvoering, dus StratCom.
In een eerder verschenen drieluik op deze website (deel 1, deel 2 en deel 3) is de desinformatiebestrijding beschreven gedurende de coronacrisis. Desinformatiebestrijding viel organisatorisch onder het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). Uit vrijgegeven WOO-documenten blijkt dat BZK in een vroeg stadium van de pandemie in contact stond met de NAVO over desinformatie. North Atlantic Treaty Organization | NATO
De NAVO verstrekte een framework voor Strategic Communications aan de lidstaten, met als doel om dit ook binnen de EU te hanteren. Onderstaande email geeft de harmonisatie weer tussen het EU-beleid en het NAVO-beleid omtrent StratCom. Niet alle EU-lidstaten zijn ook lid van de NAVO, maar via de NAVO-leden binnen de EU werden zo de landen die geen NAVO-bondgenoot waren, voorzien van een StratCom kader.
Bij BZK werd een “newsroom” ingericht waarin men naar de mainstream media en factcheckers verwijst als “steunpilaren
Factcheckers vormden in militaire termen “een capaciteit” voor de bestrijding van desinformatie. In de wekelijkse rapportage “Monitoring Informatiedomein” (MID), werd steevast gesproken van “ondernomen acties” wanneer het factchecks betrof. Ook wanneer de factchecks zelf onjuiste informatie bevatten. Het ging immers om het bewaken van de narratieven: StratCom.
.
Factcheckers
Factcheckers vormden in militaire termen “een capaciteit” voor de bestrijding van desinformatie. In de wekelijkse rapportage “Monitoring Informatiedomein” (MID), werd steevast gesproken van “ondernomen acties” wanneer het factchecks betrof. Ook wanneer de factchecks zelf onjuiste informatie bevatten. Het ging immers om het bewaken van de narratieven: StratCom.
Voor een succesvolle StratCom, Info Ops en PsyOps moet de media volledig onder controle staan om de gewenste narratieven uit te brengen. Dit was zeker het geval tijdens de coronacrisis omdat de mediaplanning zorgvuldig kon worden afgestemd. Op 12 januari 2021 wilde men voor de start van de vaccinatiecampagne iedere avond een bewindspersoon aan de praattafel hebben. De NAVO-doctrine voor StratCom, PsyOps en Info Ops: Battle for the Hearts & Minds
Het Land Information Manouvre Centre (LIMC)
Eind 2020 verscheen een artikel in de NRC over de activiteiten van het LIMC. De militaire eenheid onder JISTARC was in december 2019 opgericht, maar publicitair enkele maanden later. Militairen die getrained waren in de omstreden BDM-techniek in Letland, surveilleerden het onlinegedrag van burgers, met als doel om de narratiefbewakers te voeden met informatie. Defensie had hier geen juridische grondslag voor, en zo ontstond een maandenlange worsteling met de opdrachtgever en hoofdafnemer: De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De journalisten van de NRC volhardden in hun onderzoek en publiceerden hier nog enkele artikelen ( 1, 2, 3 en 4) over, wat tot kamerdebatten en uiteindelijk de opheffing van het LIMC leidde.
NAVO-EU integratie op het gebied van StratCom
De EU heeft een de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO), ofwel European External Action Service (EEAS), die zich onder andere richt op StratCom en desinformatie bestrijding.https://www.eeas.europa.eu/_en
Tijdens de Coronacrisis kwamen de inlichtingendiensten bij elkaar in het gremium Integrated Political Crisis Response (IPCR), waar men de de Covid-respons internationaal op elkaar afstemde. De NCTV vertegenwoordigde hier Nederland. EDEO nam ook, wellicht bij gelegenheid, deel aan de IPCR. Dit blijkt uit vrijgegeven WOO-documenten.
EDEO richtte zich naast StratCom ook op andere zaken, waaronder de verdeling van vaccins onder arme landen.
Op het gebied van StratCom, PsyOps en Info Ops, bracht EDEO de Europese lidstaten en de NAVO bij elkaar zodat dezelfde narratieven konden worden uitgedragen, en afwijkende narratieven werden bestreden. De preferente werkelijkheid zoals generaal van Kappen het noemt, werd op deze manier in stand gehouden
