PSYOP: BASISVOORWAARDE
De basisvoorwaarde voor iedere psyop is dat een groot deel van de bevolking informatieverzameling, -selectie en waardering heeft uitbesteed aan de overheid. Dit is voor het eerst omschreven in het basisboek voor propaganda door Edward L. Bernays (1928, 7):
“We have voluntarily agreed to let an invisible government sift the data and high-spot the outstanding issues so that our field of choice shall be narrowed to practical proportions.”
Hierdoor bespaar je veel tijd en werk, maar het maakt je wel afhankelijk. En daar wordt gebruik van gemaakt.
In het onderstaande bespreken we principes van psyops. We maken daarbij een onderscheid tussen twee vormen: die van soft power (1) en die gebaseerd op psychisch geweld (2).
.
1. PSYOP: SOFT POWER
Nevenstaande figuur geeft de standaardopvatting weer: de regering wordt gecontroleerd door de Tweede Kamer, en de overheid als geheel door de pers, die onafhankelijk is en zelf op onderzoek uitgaat. De pers is pluriform: vele verschillende kranten bv., en veel verschillende meningen.
De rol van de media volgens de Code van Bordeaux:
“1. Respect for the facts and for the right of the public to truth is the first duty of the journalist. (…)
5. The notion of urgency or immediacy in the dissemination of information shall not take precedence over the verification of facts, sources and/or the offer of a reply. (…)
11. The journalist shall refrain from acting as an auxiliary of the police or other security services. He/she will only be required to provide information already published in a media outlet.”
Bovenstaande situatie is degene die goed past bij de definitie van psyop door online woordenboek Merriam-Webster:
“1: een militaire operatie gericht op het beïnvloeden van de geestesgesteldheid van de vijand met niet-gewelddadige middelen (zoals verspreiding van pamfletten);
2: iemand of iets gebruikt door de regering om de mening en houding van de bevolking te beïnvloeden.”
Hier wordt soft power uitgeoefend: beïnvloeding via selectie van onderwerpen, verschillende benadering van onderwerpen. In deze situatie kan sprake zijn van leugen en bedrog, door dingen NIET te vertellen, en door een bepaalde draai (spin) aan gebeurtenissen te geven.
Ook ´duwtjes geven’ past hierbij (nudging:) “Een nudge is een verandering van de omgeving waarin een keuze plaatsvindt – de keuzecontext – om op onbewust niveau die keuze te beïnvloeden.
Kenmerkend voor een nudge is dat deze zich richt op gedrag van persoonlijk en algemeen belang (zoals gezond-, veilig- of duurzaam gedrag), en geen keuzeopties verbiedt of uitkomsten verandert (Thaler & Sunstein, 2009).” (nadruk toegevoegd).
Een belangrijk middel om mensen over te halen is het inzetten van ‘opinion leaders’: mensen die aanzien genieten bij verschillende groepen in de bevolking – iets dat ook al werd genoemd door Bernays in 1928:
“They not only appealed to the individual by means of every approach – visual, graphic, and auditory – to support the national endeavour, but they also secured the cooperation of the key men in every group – persons whose mere word carried authority to hundreds or thousands or hundreds of thousands of followers.” (p. 17)
Voor COVID waren dit in Nederland de ‘Key Opinion Formers´.
Deze vorm van psyop is inmiddels standaard overheidsbeleid:
“Het Behavioural Insights Netwerk Nederland (BIN NL) is een samenwerkingsverband van alle ministeries en rijksdiensten op het gebied van gedragswetenschappen en is bedoeld voor het uitwisselen van kennis en ervaring. In de community delen we gedragsinzichten, zodat we samen de toepassing van gedragskennis binnen de overheid verder kunnen brengen.”
En dat is het al vele jaren:
“Zet donderdag 12 november alvast in jouw agenda. Dan vieren we een bijzondere mijlpaal: de tiende editie van ons congres, de Dag van het Gedrag!
Tijdens deze jubileumeditie Van nudges naar maatschappelijke verandering gaan we met enkele toonaangevende Nederlandse gedragswetenschappers in gesprek over de toepassing van gedragswetenschappelijke inzichten in de praktijk.¨1(1)
Zie verder ook: https://bomenenbos.substack.com/p/psyops-en-gedragsbeinvloeding
- 1Voor een evaluatie van 10 jaar BIN, zie https://binnl.nl/actueel/podcast+rijk+aan+gedragsinzichten/default.aspx , aflevering 11. Aflevering 8 ‘Hoe neem je de burger (meer) als uitgangspunt van beleid’ is natuurlijk ook interessant.
Dit lijkt allemaal redelijk in orde. Gedragsbeïnvloeding is iets dat de overheid al heel erg lang doet via verboden, verplichtingen, subsidies e.d.. Er wordt geen fysiek of psychisch geweld gebruikt, maar overtuiging.
Negatief is wel dat het een top-down benadering is: de burger als object van overheidsbeleid. Het klinkt vaak alsof een elite zich buigt over de massa. Een situatie die ook al verwoord en zelfs voorgesteld werd door Bernays:
“It might be better to have, instead of propaganda and special pleading, committees of wise men who would choose our rulers, dictate our conduct, private and public, and decide upon the best types of clothes for us to wear and the best kinds of food for us to eat.” (p. 8)
Dit klinkt meer naar een gevangenis.
Het plaatje boven is in één opzicht veel te mooi: de media. Die zijn niet pluriform, d.w.z. diverse verschillende onafhankelijke kranten en radio- en tv-zenders met een eigen stem. Er is sprake van een vergaande centralisatie: twee Belgische bedrijven bezitten het grootste deel van de Nederlandse kranten. Bij de eigenaar van DPG media staat in de statuten:
“De statutaire doelstellingen van SDM luiden: het beïnvloeden van de openbare mening in Nederland en waar mogelijk daarbuiten in de geest van de denkbeelden die zijn voorgestaan in het tijdens de Duitse bezetting in Nederland verschenen illegale blad Het Parool; het bevorderen van pluriforme opiniërende media in een democratisch staatsbestel; (…)¨ *
Ook al heeft het tweede deel van de zin het over pluriformiteit, dat valt toch wat tegen als het Algemeen Dagblad, de Volkskrant, Trouw, Het Parool, Intermediair, RTL, Veronica, Margriet, Libelle allemaal deze lijn volgen.
- * Het Parool begin als een verzetskrant in de Tweede Wereldoorlog, en had toen een sociaal-democratische signatuur. https://nl.wikipedia.org/wiki/Het_Parool
Maar, we hebben ook een andere psyop meegemaakt, een met psychisch geweld.
.
2. PSYOP: PSYCHISCH GEWELD, voorbeeld COVID
Onderdeel van psychisch geweld is dwingende controle, door de overheid als volgt gedefinieerd:
¨Dwingende controle houdt in dat iemand een ander stelselmatig vernedert, bang maakt of in zijn of haar vrijheid belemmert, om macht over die persoon uit te oefenen. Dit gaat niet om een losstaand incident, maar om patroonmatig gedrag.”
De COVID-periode liet een psyop zien gebaseerd op psychisch geweld:
1. mensen werden bang gemaakt voor een ongevaarlijk virus, en
2. van hun rechten en vrijheden beroofd: geen vergaderingen of politieke bijeenkomsten door 1,5 meter eis, mobiliteit en recreatie belemmerd door QR-code en avondklok. Kinderen: liever nog niet bij opa en oma op bezoek (RTL).
3. Het ging om patroonmatig gedrag, geen losstaande incidenten maar consistent beleid – er was bv. een Outbreak Management Team (OMT).
Nevenstaande figuur geeft de situatie weer – met dank aan Cees van den Bos.
Deze 2e vorm van psyop – psychisch geweld – is inmiddels tot standaard verheven.
1. Er wordt angst opgewekt, zoals omschreven in de Militaire Spectator:
“Ondertussen is het besef gegroeid – zowel lokaal als nationaal – dat de maatschappelijke weerbaarheid versterkt moet worden in een wereld vol nieuwe dreigingen. De COVID-19-pandemie en de oorlog in Oekraïne (2022) brachten een gevoel van urgentie. In een bredere context staat de Nederlandse samenleving voor acute uitdagingen: verder oplopende geopolitieke spanningen, groeiende polarisatie, meer desinformatie, disruptieve cyberaanvallen. Toekomstige rampen, bijvoorbeeld klimaat-gerelateerd, of nieuwe pandemieën zijn bepaald geen onrealistische scenario’s. Zulke uitdagingen vereisen zowel militaire paraatheid als een weerbare en veerkrachtige samenleving waarin overheid, hulpdiensten, krijgsmacht, bedrijven, organisaties en burgers zijn voorbereid op noodsituaties.” (nadruk toegevoegd)
Andere ´dreigingen’ zouden kunnen zijn: tekort aan voedsel, water; en overbevolking en tekorten aan grondstoffen zijn oude bekenden.
Dit kan gemakkelijk leiden naar:
2. Beroving van rechten en vrijheden, zoals ook al genoemd in de Militaire Spectator: “Vooralsnog ontbreekt het in ieder geval aan de politieke wil om een dergelijke opschaling gepaard te laten gaan met een meer verplichtend karakter van het beroep dat op mensen in het algemeen en jongeren in het bijzonder wordt gedaan.”
De dienstplicht lijkt er aan te komen.
Bij COVID was er sprake van uitsluiting en discriminatie via de QR-code (zie ook https://bomenenbos.substack.com/p/nctv-richtte-een-censuurdienst-op ).
En aangezien dit allemaal langdurige situaties zijn, is aan voorwaarde 3:
3. patroonmatig gedrag, ook voldaan: het wordt immers standaard beleid.
We lopen het bovenstaande plaatje af.
Wat betreft de rol van de NCTV: zie https://bomenenbos.substack.com/p/nctv-zonder-wettelijke-basis-aan
De media verkondigden hetzelfde verhaal als de overheid bij COVID – er was geen sprake meer van onafhankelijke controle. Men sprak met één stem:
“De coronaperiode heeft ons geleerd dat het Nederlandse medialandschap vrijwel zonder uitzondering de beleidsmakers steunt. Hoofdredacteur Pieter Klok van de Volkskrant bevestigde dit op 19 maart 2020 in een radio-interview op de publieke omroep toen hij pleitte om als media met één mond te praten en het overheidsbeleid te steunen.” https://bomenenbos.substack.com/p/psyops-en-gedragsbeinvloeding
Maar er waren dissidenten – mensen en groepen die zelf op zoek gaan, alternatieve kanalen bezoeken en dan hun eigen mening vormen. Deze mengden zich in de strijd, en hun stem moest bestreden worden. In het arsenaal zitten o.a.:
– Censuur: het verwijderen van onwelgevallige meningen en accounts. Dat wordt dan ´factchecken’ genoemd, of ´het bestrijden van desinformatie’, ‘tegengaan van complottheorieën’.
– Persoonlijke aanvallen: het zwartmaken van dissidenten zoals Jeroen Pols, of zelfs het uitsluiten van bankdiensten zoals het Baud overkwam (Baud werd door de EU beschuldigd van het vertellen van het pro-Russische narratief – werd gelijkgesteld zeg maar aan ‘desinformatie´.) 1
Dit wordt ook wel ´5th generation warfare’ genoemd.
Op naar de digitale gevangenis.
1Zie voor het algemene EU-beleid t.a.v. dissidenten https://tkp.at/2026/01/01/ohne-anklage-rechtlos-gemacht-wie-die-eu-ihre-kritiker-sanktioniert/
Cruciale vraag bij al deze dreigingen moet zijn:
IN HOEVERRE ZIJN DIT DREIGINGEN VAN EIGEN MAKELIJ, D.W.Z GEWENSTE RESULTATEN VAN BELEID?
Zie voor het algemene EU-beleid t.a.v. dissidenten https://tkp.at/2026/01/01/ohne-anklage-rechtlos-gemacht-wie-die-eu-ihre-kritiker-sanktioniert/